Kwaliteitsbeleid in de neurochirurgie
De Nederlandse Vereniging van Neurochirurgen (NVvN) is ruim drie jaar geleden expliciet
begonnen met het voeren van een kwaliteitsbeleid, en wel door een Commissie Kwaliteit in te
stellen. Voordien bestonden er reeds activiteiten die waren gericht op de kwaliteit van de
opleiding en de neurochirurgische wetenschapsbeoefening.
In het kader van de opleiding tot neurochirurg wordt door de NVvN cursorisch onderwijs
verzorgd in tweedaagse cursussen die tweemaal per jaar worden gehouden. Deze cursussen
zijn verplicht en behandelen volgens een bepaald schema de gehele klinische neurochirurgie.
De assistent in opleiding volgt in principe in totaal 12 cursussen (6 jaar opleiding).
Daarnaast worden er jaarlijks in Europees verband eveneens opleidingscursussen gehouden
onder auspiciën van de European Association of Neurosurgical Societies (EANS); deze
Europese cursussen worden afgesloten met een examen, dat binnenkort verplicht wordt
gesteld.
De kwaliteit van de wetenschapsbeoefening wordt bewaakt en gestuurd door de Commissie
Wetenschap, die altijd al heeft gefunctioneerd binnen de NVvN. Tweemaal in het jaar vindt
een wetenschappelijke vergadering plaats, waarin de beroepsbeoefenaars en de assistenten in
opleiding voordrachten houden die zijn geselecteerd uit het aanbod.
Activiteiten Commissie Kwaliteit
De opdracht aan de Commissie Kwaliteit is om naast de reeds jaren bestaande activiteiten de
kwaliteit van de neurochirurgische patiëntenzorg te onderzoeken, te verbeteren en te
waarborgen. Hiertoe is een aantal instrumenten ontwikkeld, die we achtereenvolgens zullen
bespreken.
Visitatie niet-opleidingsklinieken
Het Consilium Neurochirurgicum verzorgt de visitatie van de opleidingsklinieken. De NVvN
heeft de Commissie Kwaliteit belast met de visitatie van niet-opleidingsklinieken (7 op in
totaal 14 klinieken). Enige senior-neurochirurgen zijn bereid gevonden tezamen met enige
leden van het Consilium Neurochirurgicum deze visitaties op vrijwillige basis te verrichten. Op
dit moment is reeds een aantal van deze visitaties uitgevoerd, waarbij men in principe volgens
een door het CBO uitgewerkt protocol werkt en ondersteuning door het CBO wordt gegeven.
De werkplekken worden bezocht, de operatiepaletten besproken en men wisselt van gedachten
met zowel de directie van het ziekenhuis als met de aldaar werkzame collegae.
Onder leiding van de Commissie Kwaliteit wordt een rapport opgesteld, dat vervolgens aan de
betreffende kliniek wordt aangeboden. Veelal zijn adviezen tot verbetering van de
patiëntenzorg in de rapportage verwerkt.
Themadag
Sinds 1993 is in de activiteitenkalender van de neurochirurgen een zogenoemde themadag
opgenomen. Deze dag wordt georganiseerd door de Commissie Kwaliteit en wordt gehouden
in een congreshotel. In de aan deze dag voorafgaande middag komt men bijeen voor een
huishoudelijke vergadering. De avond heeft een sociaal karakter ('get together') en de dag zelf
is gewijd aan een centraal thema. Behandelde thema´s zijn o.a.: hersenmetastasen,
hydrocefalie, cervicale HNP, lumbale HNP, aneurysma cerebri.
De themadagen beginnen met een voordracht door een deskundige (meestal uit het
buitenland), die hiertoe door het bestuur is uitgenodigd. Deze deskundige wordt
onderscheiden met een erepenning die de naam draagt van de oud-voorzitter prof.dr J.W.F.
Beks. Na deze 'Beks-lecture' volgt een aantal voordrachten van Nederlandse deskundigen die
in het bijzonder naam hebben gemaakt door studie en meting van kwaliteit.
's Middags rapporteert de Commissie Kwaliteit over de gegevens van alle neurochirurgische
centra in Nederland betreffende de behandeling van het ziektebeeld dat tot centraal thema is
verkozen. Dit geschiedt op basis van een landelijke enquête die data verschaft over het aantal
en de soort van bepaalde operatieve behandelingen per centrum en tevens de verschillende
complicaties in maat en getal per centrum vermeldt. Deze gegevens worden nadat ze door de
datamanagers (per centrum een neurochirurg) zijn aangeleverd, door de Commissie Kwaliteit
verzameld en geanonimiseerd verwerkt tot discussiemateriaal, dat tabellarisch wordt
gepresenteerd.
De generale discussie staat onder leiding van de voorzitters van de Commissie Kwaliteit, de
Commissie Wetenschap en het bestuur van de NVvN. Ter voorbereiding van deze discussie
worden stellingen geformuleerd. Getracht wordt tot consensus te komen betreffende het
thematisch gekozen ziektebeeld. Indien zulks haalbaar is, gaat men over tot het opstellen van
een richtlijn voor klinisch handelen.
Complicatieregistratie
Aangezien elk neurochirurgisch centrum een datamanager-neurochirurg heeft, wordt een
aanzet gemaakt met automatische registratie van diagnoses, verrichtingen en complicaties
volgens een landelijk informatiesysteem. Door koppeling van de databestanden tussen de
centra kan op redelijk korte termijn een functionerend netwerk tot stand komen waarbinnen
alle Nederlandse data zijn ondergebracht. De kwaliteit van de patiëntenzorg kan op deze wijze
eenvoudiger worden getoetst en zwakke plekken kunnen snel op deze wijze zichtbaar worden
gemaakt. Tevens kan men onderzoek starten naar de doelmatigheid van de aangeboden zorg.
Met name op het gebied van diagnostische verrichtingen kan de discussie worden geopend
over de effectiviteit en sensitiviteit, met als uiteindelijk doel de meest informatieve diagnostiek
te behouden en andere verrichtingen na te latent
Patiëntenvoorlichting
Sinds de invoering van de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) is
veel aandacht besteed aan goede voorlichting van en voor operatiepatiënten. Reeds vele jaren
zijn er vele folders en informatiebrochures beschikbaar over bepaalde diagnostische
verrichtingen en neurochirurgische ziektebeelden. Gedocumenteerde voorlichting van de
operatiepatiënt door de operateur is evenwel sterk onderhevig geweest aan de mate van
individuele zorgvuldigheid. Door de NVvN wordt het wenselijk geacht om te komen tot een
voorlichtingsformulier dat een plaats heeft in het medisch dossier van elke opgenomen patiënt.
Dit formulier dient dusdanig te zijn opgesteld dat het, geïndividualiseerd per patiënt, de risico's
van de voorgestelde operatie bevat wanneer de operateur met de patiënt of diens
vertegenwoordiger de beoogde ingreep bespreekt en vervolgens dit formulier invult. Op deze
wijze worden algemene risico's near de patiënt vertaald, waardoor de voorlichting persoonlijk
wordt.
Concentratie patiëntenzorg
Neurochirurgische behandelingen die zeer zeldzaam zijn en/of zeer grote deskundigheid van
een multidisciplinair team vereisen, zijn of worden geconcentreerd in die centra welke de
vereiste deskundigheid en/of infrastructuur bezitten. Zo is de epilepsiechirurgie
geconcentreerd in een centrum (Academisch Ziekenhuis Utrecht).
Aangaande de neurochirurgie van kinderen (tot 14 jaar) is in het afgelopen jaar een rapport
verschenen dat is opgesteld door onafhankelijke deskundigen (neurochirurgen, kinderartsen en
kinderneurologen), met aanbevelingen voor de concentratie van bijzondere
kinderneurochirurgie. De wens tot concentratie van kinderneurochirurgie is aangegeven door
de minister van VWS, waarna de advisering en tenuitvoerlegging is opgedragen aan de
beroepsgroep(en) zelf. Hiertoe is door het bestuur van de NVvN een werkgroep
Kinderneurochirurgie ingesteld, die is samengesteld uit vertegenwoordigers uit alle
neurochirurgische centra. Deze werkgroep heeft reeds regionalisatie voor
kinderneurochirurgie voorgesteld en zal in de komende jaren de uitgebrachte adviezen nader
uitwerken en zorg dragen voor de daadwerkelijke implementatie.
Toekomst
Door de vele ontwikkelingen binnen de klinische neurochirurgie zal in de toekomst steeds
intensiever worden samengewerkt, niet alleen met elkaar maar ook met neuroradiologen en
stralingsdeskundigen.
De neurovasculaire interventietechniek is recent zodanig verfijnd dat endovasculaire
behandeling van aneurysmata en vasculaire malformaties mogelijk is geworden en soms reeds
boven de microchirurgische operatietechniek te verkiezen is .
Stereotactische behandelingsvormen zijn voor sommige tumoren aangewezen, waarbij de
stereotactische bestraling met hiertoe speciaal geconstrueerde stralingsmachines wordt
uitgevoerd. Bovengenoemde ontwikkelingen leiden tot samenwerkingsverbanden die
concentratie van zorg uit een oogpunt van kwaliteit noodzakelijk maken.
Besluit
De Nederlandse Vereniging van Neurochirurgen is een van de kleinste medisch
wetenschappelijke verenigingen. Hierdoor heeft ongeveer 20% van het aantal leden een
belangrijke functie in de activiteiten die jaarlijks terugkeren. Het kwaliteitsbeleid wordt door
hen gedragen en actief beoefend op de terreinen van patiëntenzorg, opleiding en
wetenschapsbeoefening.
Bestuur en Commissie Kwaliteit
Nederlandse Vereniging van Neurochirurgen